Ervaringen met levensverhalen in de zorg

Het maken van een levensboek is een bijzondere ervaring, zowel voor de oudere die zijn of haar verhaal vertelt, als voor de verzorgende.

 

Ervaringen van verzorgenden die met ouderen een levensboek maakten

"Nooit geweten dat de bijzonderste vrouw uit Nederland bij ons in het verzorgingshuis woont."

"Wat ik belangrijk vind is dat meneer zijn eigen verhaal kan vertellen en zelf bepaalt wat hij in het levensboek wil hebben en wat niet. Soms gaf hij in een gesprek aan dat hij me iets vertelde, maar dat ik dat niet moest opschrijven. Dat maakte het wel bijzonder. Kennelijk vertrouwde hij me bijzonder. Wat ik ook in deze ontmoetingen heb geleerd over meneer, is dat hij heel erg trots is op zijn werk en dat hij het heel belangrijk vindt dat iemand een opleiding volgt en afrondt. "

"Meneer wilde graag over de tijd te praten dat hij in het leger zat (Nederlands Indië leger). Meneer had hierover enorm veel te vertellen, het was interessant om naar te luisteren. Hij zat nog steeds met de vraag waarom ze als 'misdadigers' in Nederland zijn onthaald toen ze terugkwamen uit Nederlands Indie. Dat steek hem nog steeds. Meneer vertelde ook dat hij nu- waarom wist hij ook niet - erg veel met vroeger bezig was en het erg prettig vond om hierover met mij te praten. De band tussen meneer en mij als verzorgende wordt persoonlijker, maar dit ervaar ik als prettig. Meneer vertelde dat hij de gesprekken ook erg prettig heeft gevonden, maar dat het ook wel emotioneel was, je haalt toch dingen weer omhoog."

"In de gesprekken met mevrouw W. ben ik veel over haar te weten gekomen, vooral: wat haar leven voor haar betekende en hoe het leven haar gevormd heeft. Ik begrijp nu beter waarom ze voorzichtig is met het nemen van kleine beslissingen, en waarom ze niet graag in de eetkamer met de andere bewoners komt kletsen. Ik vind het bijzonder dat mevrouw mij dingen vertelt die maar weinig mensen weten, dat mevrouw mij vertrouwt. Geweldig zoals zij ondanks moeilijke periodes toch vrolijk in het leven staat."

"Ik ben blij dat ik met mevrouw S. heb mogen praten over haar leven. Door haar wat extra aandacht te geven, ben ik zelf heel wat wijzer geworden over haar gewoonten, en ik denk dat mevrouw zich prettiger is gaan voelen in haar huidige situatie. Ze is een heel zelfstandig iemand, en nu kan ze niet zoveel meer zelf. Ik had nooit gedacht dat ze dat zo erg vond! Mevrouw gaf zelf ook aan dat ze het jammer vond dat de serie gesprekken erop zit, ze vond het zo gezellig, eindelijk wat extra aandacht."

"Mevrouw W. en ik hebben door onze ontmoetingen een speciale band gekregen, dat gaf mevrouw expliciet aan. Dat maakt me best een beetje trots. Mevrouw kan een ‘lastig type’ zijn, maar ik merk dat we elkaar nu beter begrijpen en dat ik het prettig vind voor haar te mogen zorgen."

"Toen ik het levensboek aan mevrouw K. presenteerde, heeft ze me een kostbare vaas gegeven. Ik wilde die niet aannemen, maar ze stond erop. 'Kind', zei ze, 'Wat jij me hebt gegeven is veel meer waard dan honderd vazen bij elkaar'. De vaas staat nu in de hal van het verzorgingshuis."

 

Ervaringen van ouderen die een levensboek maakten

‘Oud worden vind ik een gunst. Ik kijk heel optimistisch naar de laatste jaren dat ik hier nog ben. Ik heb heel veel steun aan mijnkinderen en kleinkinderen. Ik zou best 100 jaar willen worden. Ik heb altijd graag geleefd, ik ben niet van het sikkeneurige soort. Het maken van dit boek heeft ervoor gezorgd om de boel wat meer ‘op een rijtje’ te krijgen, en ik kan zeggen: ik ben overal blij mee geweest.’

‘Ik had geen zin om aan dit project mee te doen, maar mijn vaste contactpersoon Thea heeft aangedrongen. Zij dacht dat het misschien wel goed voor mij zou zijn. Ik dacht dat het niet zo interessant zou zijn, want ik heb niet zoveel meegemaakt en ik kan slecht verhaaltjes vertellen. Maar ineens kwamen er allemaal herinneringen naar boven en heb ik fijne gesprekken gehad. De verzorgende zei dat ik een mooie stem heb en dat ze het leuk vond om wat meer over mij te weten te komen. Dat vond ik wel bijzonder.’

‘Als ik op mijn leven terugkijk dan is de hogere schoolleeftijd de leukste periode van mijn leven geweest, omdat het leven toen onbezorgd was en de kattekwaad die je uit kon halen. Ook zit je dan nog vol verwachtingen van het leven. Ik bekijk het leven nu anders dan vroeger. Vroeger was ik nog onbezorgd. Je komt erachter dat het leven zo kort is, het vliegt aan je voorbij.’

‘Bij ons thuis werd vroeger niet gepraat. En nu kan ik dat nog steeds niet zo goed. Maar ik heb voor het boek veel foto’s tevoorschijn gehaald en ook mijn vriendin en mijn kinderen gevraagd om foto’s. De verzorgende heeft geholpen om er teksten bij te zetten. Zo is het toch een mooi boek geworden. Een van mijn kleinkinderen zei: opa maakt een stripboek!’

‘Met veel plezier heb ik medewerking verleend aan het project om levensboeken te maken. Ik heb nu een prachtig boek om aan mijn kinderen en kleinkinderen na te laten. Ik hoop dat ze er wat van kunnen leren en er nog eens inkijken als ik er niet meer ben.’

 

Ervaringen van familieleden die met hun (groot)moeder of (groot)vader een levensboek maakten

Reactie van een dochter die met haar moeder een levensboek maakte:

Nadat mijn vader overleden was, kreeg mijn moeder een moeilijke tijd. Niet alleen moest ze zich, na ruim 55 jaar, richten op een leven alleen, ook kreeg ze – eigenlijk voor het eerst in haar leven – gezondheidsproblemen. Een en ander leidde ertoe dat ze wat somber werd en niet meer zoveel belangstelling voor de dingen om haar heen had. Wij, haar dochters, hoopten dat de methode uit Mijn leven in kaarthaar wat afleiding zou geven en wilden graag ook haar levensverhaal horen en vastleggen.

We verdeelden de thema’s en iedere dochter had twee gesprekken met onze moeder. In het eerste werden de vragen per thema gesteld en de antwoorden opgeschreven. Het tweede gesprek werd gebruikt voor eventueel aanvullingen en om onze moeder het door ons geschreven verslag te laten nakijken zodat de nog dingen kon veranderen of toch maar weglaten.

Het waren niet altijd makkelijke gesprekken. In het boek wordt ook al genoemd dat het heel verschillend is of je een onbekende of je eigen moeder interviewt. Soms was het confronterend of ongemakkelijk, zeker ook omdat we geen familie zijn die normaal gesproken echt met elkaar praat. Het was in ieder geval goed dat we als zussen onderling een beetje tegen elkaar konden spuien en dat leverde verrassende inzichten in elkaars ervaringen op.

Omdat mijn moeder altijd veel gefotografeerd heeft, hebben we ervoor gekozen om veel ruimte te maken voor haar foto’s. Ook hebben we diverse dingen als geboortekaartjes, bonnenboekjes uit de oorlog enzovoort ingescand. We hebben gekozen voor een semiprofessionele uitgave van het boek bij de fotoalbumafdeling van de Hema. Het vormgeven was nog een hele klus, maar wel erg leuk om te doen.

Bij de officiële uitreiking van het boek was mijn moeder erg zenuwachtig; zoveel aandacht is ze bepaald niet gewend. Dat ze er uiteindelijk wel blij mee is, kunnen we afleiden uit het feit dat ze het boek aan al haar zussen en broers heeft laten zien en ons dan heel trots vertelt dat zij ‘ook graag zo’n mooi boek willen hebben’.

 

Gedicht

De mens is een verhaal
dat begint met een schrei
en eindigt met een zucht.
Elke dag
voegt zich een nieuwe bladzijde in de rij.

De vraag is
wordt het een romance
een tragedie
of een uit de kluiten
gewassen klucht?

Verwelkom je vader en je moeder
de grond van je geboorte
de leermeester en de voedvrouw.
Verwelkom de krassen op je ziel
de ontmoetingen van de dag.
Lees je lot met liefde.

Luister naar de momenten
naar de momenten
naar de momenten
momenten
dat je hart openging.
Het leven vraagt je ten dans
volg en laat je leiden
tot jij het overneemt
spontaan.

Dan schrijf je geschiedenis.

Ernst Bohlmeijer